­

We hebben iets...
voor jou en voor jou
en voor jou

Zoals u wel gehoord hebt: regels, wetten en traditie spelen vandaag in de lezingen een grote rol. Regels en wetten zijn belangrijk. Het leven zonder dat levert een maatschappij op waar het recht van de sterkste heerst. Een maatschappij van totale chaos en willekeur… Er zijn genoeg voorbeelden op deze aardbol te bedenken waar dit speelt.

Ook tradities zijn belangrijk, want die geven het leven kleur en een zekere structuur. Deze dingen gelden in ons sociale en maatschappelijke leven, maar evenzeer in ons gelovig leven. In ons religieuze en kerkelijke leven. Vooral daar waar geloof een vastere vorm krijgt in een kerk, in een gemeenschap of in een instituut.

Regels zijn nodig, maar je moet altijd oppassen dat het niet een keurslijf wordt dat verstikt. Waar de vorm belangrijker wordt dan de inhoud. Zonder vorm geen toekomst die bestendig is. Zonder inhoud en diepte: ook geen toekomst; de balans is belangrijk. Dat is altijd een probleem geweest voor religies. Er zit altijd een zekere dubbelheid in.
Het belang van ieder mens om een plek te vinden om je geloof te beleven en te ervaren. Om daar inhoudelijke voeding en richting te vinden. Om morele keuzes te kunnen maken die in zijn of haar leven opdagen.
En aan de andere kant het belang van een religie om een voertuig te hebben met duidelijke regels en afspraken om de tijd te doorstaan. En om uiteindelijk de bedding te zijn, waarbinnen al die individuele gelovigen hun geloof kunnen beleven. En ook om al die individuen gezamenlijk te kunnen laten vieren en delen wat zij beleven. Gezamenlijke rituelen en sacramenten zorgen voor voortbestaan.

De dubbelheid die ik tevoren beschreef zien we vandaag terug in de lezingen. In het oude testament draagt Mozes de Israëlieten op om de wetten en richtlijnen van God stipt te volgen. Zo zullen zij hun band met God gestalte geven. Ze zullen er wijzer door worden en dat zal een gunstige uitstraling hebben op de volkeren rondom hen die andere methoden hanteren.
Het zijn deze wetten en tradities waar de Farizeeën en Schriftgeleerden op wijzen, wanneer ze vandaag in het evangelie opmerkingen hebben over het gedrag van de leerlingen van Jezus. Ze vinden dat de leerlingen van Jezus zich niet gedragen zoals joden betaamt. En zeker als volgelingen van een joodse rabbi. Ze vinden dat Jezus zijn leerlingen moet onderwijzen hoe de regels gevolgd moeten worden en wat het belang daarvan is. Dat is in hun ogen wat een goede rabbi moet doen.

Jezus slaat hard terug: Huichelaars, lippendienst leveren jullie; het gaat jullie niet om de relatie met God, de eeuwige, zoals  Mozes die ervaren had, maar alleen om vorm en regeltjes….. Kortom:  alleen maar vorm, geen inhoud. Elders noemt hij dat: witgepleisterde graven, maar verrot van binnen… Dat is geen woord latijn bij zullen we maar zeggen.

Deze lezing uit het evangelie van Marcus, is een belangrijke voor de christelijke kerk. Zeker wanneer je er een gelijkenis uit het evangelie van Lucas bij legt, nl. die van de Barmhartige Samaritaan. Daar waar die mens helpt van wie je het niet verwacht, de Samaritaan. Daar waar die mensen niet helpen van je het wel zou mogen verwachten: de leviet en de priester.
De leviet en de priester zijn mensen die het jodendom als vorm overeind houden, maar de inhoud even ondergeschikt maken.
De Samaritaan vervult de rol van degene die ons wijst op het belang het hart van het geloof: het moet toch vooral nooit en te nimmer ten koste gaan de mens zelf. Zeker niet van de zwaksten….

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is misschien wel de belangrijkste gelijkenis die Jezus vertelde. Ze is ook de gelijkenis die paus Franciscus zeer vaak aanhaalt in lezingen en preken. Ik denk, dat de gelijkenis  voor hem een houvast is in zijn eigen geloof. Het is duidelijk waar zijn inspiratie ligt. Die ligt bij de zwaksten, de gewone mensen en de gewone gelovigen. Die met al hun beperkingen en teleurstellingen toch proberen er iets van te maken, ook in gelovig opzicht. Hij heeft zichzelf niet voor niets “Franciscus” genoemd: er zit veel franciscaans gedachtengoed in deze Jezuïet.
Niet alleen in wat hij inhoudelijk belangrijk vindt, maar ook in gedrag en vormgeving van bijeenkomsten en liturgie. Hij houdt van eenvoudig…. Denk maar aan de gewone auto, het niet wonen in de pauselijke verblijven, etc. Ik vermoed dat een flink aantal van zijn tegenstanders zich bijzonder ergeren aan dit gedrag. In hun ogen past het niet bij de pauselijke status van opperherder….. Er is een opvallende overeenkomst met het evangelie van vandaag !

Achter de schermen houdt deze paus zich echter nogal bezig met de vorm van het instituut. Hij wil het toegankelijker maken voor anderen dan leden van de clerus. Hij meer transparantie.
Hij wil een andere rol voor de lokale bisschoppen en geloofsgemeenschappen. (Voor wie het interesseert: paus Franciscus wil eigenlijk een meer synodale kerkvorm).

Noodgedwongen moet hij zich ook bezig houden met priesters en bisschoppen die zich op ernstige wijze misdragen hebben, hetzij omdat ze zelf misbruik pleegden, hetzij omdat zij diegenen beschermden die het deden. Wegkijken en stilzwijgen is vaak het motto geweest. Een motto dat eigen is aan een gesloten clericaal systeem, dat zichzelf afschermt. En zich ook privileges aanmeet die elders in de maatschappij niet meer geaccepteerd worden.

De afgelopen week merkte ik dat bij enkele parochianen grote woede heerst over de wijze waarop deze paus nu aan alle kanten wordt aangevallen. Het lijkt alsof hij wordt klemgezet. “Hij moet de bezem erdoor halen, maatregelen nemen” wordt er gezegd. Nu zijn er al heel wat maatregelen genomen. Wanneer je kardinalen en aartsbisschoppen afzet, zijn dat al zware consequenties voor diegenen. Misschien niet in onze ogen, maar wel voor degenen die het betreft. Zij hechtten immers heel veel waarde aan hun kerkelijke carrière? Ontneem ze hun functie en er blijft voor hen vervolgens niet veel over. Maar goed, er moet nog meer gebeuren, dat is wel duidelijk. Lik op stuk voor beschermers en daders. En gerechtelijke stappen.

“Hij moet aftreden”, zeggen andere stemmen. Vaak komt die oproep uit de hoek van zijn kerkelijke tegenstanders. En soms hebben die zelf heel wat boter op hun hoofd. Zij gieten een behoorlijke portie vitriool door de massamedia van deze wereld. Wraak, teleurstelling en afgunst zullen een rol spelen. Maar ook gewoon een totaal andere kerkvisie.
Het is een ingewikkeld probleem. Het gaat om de structuur van de kerk, maar ook om haar inhoud. De inhoud van het geloof, zoals Jezus het predikte, bepaalt mede de vorm van de kerk.

Paus Franciscus gelooft dat het instituut recht van bestaan heeft, omwille van de boodschap van het evangelie. Maar alleen om die boodschap te dienen en te bevorderen. Niet om de macht of privileges.

Rome is er voor de grote lijn; laat de details maar aan de lokale gemeenschappen. Er moet ruimte zijn voor gemeenschappen om zelf zaken vorm te geven. Daar doet hij niet zo paniekerig over. Er zijn kerkelijke functionarissen  die daar zeer huiverig van worden. Ik denk echter dat de paus onze steun verdient. En ook nodig heeft. Het zij hier nadrukkelijk gezegd.

En als gelovigen is het belangrijk om voor ogen te houden: de gelovigen zijn het lichaam van Christus. Wij zijn samen de kerk.

Amen.

­